Cezaevindeki yakınının tahliye tarihini hesaplamaya çalışan aileler için denetimli serbestlik, en çok soru işareti taşıyan konuların başında geliyor. Merak edilenleri derledik.
- Denetimli serbestlik erken tahliye mi?
Hayır, en yaygın yanlış anlama bu. Denetimli serbestlik, cezanın son kısmının cezaevi dışında ama belirli yükümlülüklerle çekilmesi anlamına geliyor. İmza vermek, belirli yerlere gitmemek, bir programa katılmak ya da elektronik izleme altında olmak bu yükümlülüklerin başında geliyor.
- Kimler yararlanabiliyor?
Dayanak, 5275 sayılı İnfaz Kanunu’nun 105/A maddesi. Hükümlünün açık cezaevine ayrılmaya hak kazanmış ve iyi halli olması, koşullu salıverilmesine kanunda öngörülen süre kalmış olması ve bunu talep etmesi gerekiyor. Kararı infaz hâkimliği veriyor. Terör suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve örgütlü suçlar gibi bazı suç tiplerinde bu imkân ya hiç tanınmıyor ya da çok sınırlı uygulanıyor. Şartların ayrıntılı dökümü denetimli serbestlik rehberinde bulunuyor.
- Koşullu salıverilmeye ne kadar süre kala başvurulabiliyor?
Genel kural bir yıl. Ancak 2020’de 7242 sayılı Kanun’la değiştirilen geçici 6. madde nedeniyle, 30 Mart 2020’den önce işlenen suçlarda bu süre üç yıl olarak uygulanıyor. Yani aynı suçtan aynı cezayı almış iki hükümlü arasında, yalnızca suç tarihi yüzünden iki yıla varan fark oluşabiliyor. İnternette dolaşan tabloların bir dosyaya birebir uymamasının en büyük nedeni de bu.
- Koşullu salıverilme tarihi neye göre belirleniyor?
Suç grubuna göre. Yürürlükteki düzenlemede adi suçlarda cezanın yarısı, kasten öldürme, ağır yaralama, işkence, cinsel saldırı ve örgütlü suçlarda üçte ikisi, nitelikli cinsel suçlar, uyuşturucu ticareti ve terör suçlarında ise dörtte üçü esas alınıyor. Denetimli serbestlik süresi bu tarihten geriye doğru işliyor.
- 13. Yargı Paketi denetimli serbestliği genişletecek mi?
Beklenti bu yönde değil. Paketin henüz TBMM’ye sunulmuş bir metni yok; Adalet Bakanı’nın açıklamaları ise kasten öldürme, uyuşturucu ticareti ve cinsel suçlarda infazın sıkılaştırılmasına, yani bu suçlarda oranların yükselmesine işaret ediyor. Bununla birlikte aleyhe bir değişiklik kural olarak yürürlükten önce işlenen suçlara uygulanmayacağı için mevcut hükümlülerin beklentisi büyük ölçüde korunacak. 13. yargı paketi maddeleri Meclis’e sunulup netleşmeden yapılan hesaplamalara itibar edilmemeli.
- Tahliye tarihi nasıl öğrenilir?
Kesin tarih, infaz savcılığının düzenlediği müddetnamede yazıyor. Müddetname gelmeden önce kabaca bir fikir edinmek için infaz hesaplama aracı kullanılabiliyor. Müddetnamede hata olduğu düşünülüyorsa infaz hâkimliğine itiraz edilebiliyor.
- Yükümlülüklere uyulmazsa ne olur?
İmza günlerini aksatmak ya da bu süreçte kasıtlı yeni bir suç işlemek, denetimli serbestlik kararının geri alınmasına ve cezanın kalan kısmının yeniden cezaevinde çekilmesine yol açabiliyor. Bu dönemde ailenin desteği belirleyici oluyor.