Transformatörler, elektrik devreleri arasındaki akımın dönüşümünü gerçekleştiren en önemli devre ekipmanları arasında yer alırlar. Küçük bir elektrikli alet veya mekanizma içerisinde de bulunabileceği gibi büyük elektrik şebekelerinde ve dağıtım hatlarında da trafo kullanımı bir gerekliliktir. Yer aldığı her noktada da trafo bakımı işlemlerinin düzenli ve profesyonel şekilde yapılması gayet önemli bir noktadır.
Bir trafo bulunduğu noktada akım dönüşümü ile birlikte sistemin elektrik enerjisini daha doğru bir şekilde kullanabilmesini ve yaşamsal riskler oluşmadan dağıtım gerçekleştirilmesini sağlar. Bu neden ile trafo bakımı kullanıldığı noktalarda bir nevi hayat kurtarıcı ve güvenlik açısından zorunluluk oluşturan bir işlemdir. Hatta bu çerçevede de bakım işlemleri mutlak bir şekilde profesyonel personeller veya yetkili işletmeler tarafından gerçekleştirilir.
Trafo Bakımı Nedir?
Trafo bakımı bir transformatörün izolasyon, akım ve mekanik ayrıntılarının düzenli bir şekilde kontrolden geçirilmesi, temizlik işlemlerinin yapılması ve arızalı kısımlarında tadilat gerçekleştirilmesi için yürütülen ve belirli aşamalara sahip bir elektrik hizmetidir.
Günümüzde bakım hizmetleri profesyonel mühendislik firmalarından temin edilebilecek bir hizmet türü olarak her firma kendi bünyesinde bu konuda gerekli eğitimleri ve sertifika almış mühendisler ve teknikerler sayesinde hizmet verir. Bakım kendi içerisinde belirli aşamaları bulundurur ve mutlak bir şekilde bu aşamaların sırası ile uygulanması ve bakımın yine belirli periyodik bir takvime uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekir. Genellikle de trafo periyodik kontrolü her yılda en az 1 defa veya 2 defa yapılır. Hatta en zorlu koşullarda ya da endüstriyel tesislerde çalışan trafolarda 6 ayda bir dahi yapılabilir.
Trafo bakımı gerçekleştirilirken işlemin temel aşamaları ise aşağıdaki şekilde yürütülür.
- Öncelikle trafonun bulunduğu bölgede dış çevre ve transformatör çevresinde temizlik yapılır.
- Sonrasında elektrik akımının kesildiği trafonun iç bölgelerinde temizlik yapılır.
- Trafonun yağ düzeyi ve yağ kalitesi gözden geçirilir.
- Trafoda termal inceleme yapılarak ya da titreşim testi gibi noktalar ile incelemeler sağlanır.
- Transformatör yalıtım direnci kontrol edilir.
- Çalışma sistemindeki ölçümler gerçekleştirilir.
- Arıza kontrollerinde yağ, hasarlı parçalar, yalıtım parçaları, sargı ve diğer noktalar kontrol edilerek sorunlu kısımlar onarılır veya değiştirilir.
Her adım kendi içerisinde farklı kontrol kuralları ve testleri bulundururken, bu uygulamalar uzmanlar tarafından yerine getirilir. Bu sayede bakım sonucunda trafo hali hazırdaki bir sorunu tamamen giderilmiş hale getirilebileceği gibi ilerleyen vadede de sorun oluşturması engellenir. Çünkü trafo etrafındaki veya içindeki kirlilik faktörleri herhangi küçücük bir arızalı parça veya dış bir faktör çok büyük risklere neden olabilir.
Trafo Bakımı Neden Önemlidir?
Transformatörlerde düzenli bakım yapılması özellikle bir yasal zorunluluk, enerjinin kullanımında süreklilik elde edilmesi ve hem can hem de mal güvenliği açısından önemlidir.
Trafolar şehir içerisindeki elektrik iletim hatlarında, endüstriyel tesislere dış şebekeden gelen elektriğin daha düzenli kullanılabilir hale getirilmesinde, güneş enerji santralleri gibi elektrik üretim sahalarında enerjinin şebekeye aktarımı gibi birçok noktadan kullanırlar. Elektrik enerjisinin başka bir noktaya iletiminde kayıp yaşamadan istenilen düzeye ulaştırılarak dönüşümünün ve aktarımının sağlanmasında önemli bir görev üstlenirler. Gerek güç gerek dağıtım trafolarında değerler ve aralıklar değiştirilse de bakım çok önemli bir noktadır.
Düzenli trafo bakımı ile birlikte bir trafonun daha uzun kullanım ömrüne sahip olması, arızaların engellenmesi ve enerji akışının sürekli hale getirilerek güvenliğin sağlanması mümkün hale gelir. Bu durum gerek kamu tasarrufunda gerek endüstriyel işletmeler gibi noktalardaki maliyet hesaplamalarında büyük bir verimlilik oluşturur. Özellikle de tesisler içerisinde bulunan trafoların bakımlarının düzenli şekilde yaptırılması bir mevzuat gerekliliğidir.
Trafo elektrik iletim hatları ve şebekelerinin en önemli parçalarından biri olduğu gibi trafo ile birlikte paratoner yani yıldırımsavar gibi araçlarda ayrı bir önem arz eder. Genellikle aynı dönem içerisinde hem trafo için hem de paratoner periyodik kontrol için hizmetler alınır. Bu sayede örneğin; bir elektrik üretim santralinde herhangi bir sorunlu noktadan dolayı elektrik şebekesinde ve aktarımında sorun ortaya çıkması engellenebilir.
Trafo bakımı tamamen profesyonel yapılı bir hizmettir ve sunulan hizmette düzenli kontroller, periyodik takipler, raporlamalar ve güncellemeler gerçekleştirilir. Her bakım ile birlikte trafonun güncel mevzuata uygun hale gelmesi ve sorunsuz şekilde çalışmayı sürdürmesi için yeterlilik oluşturup oluşturmadığı kontrol edilir. Bir zorunluluk olarak da değişen tesis, işletme veya şebekelerde mutlaka kontrolün aksatılmaması gerekir.